Διατροφή, Νευροεπιστήμες & Ψυχική Υγεία

Απαιτούμενα τυπικά προσόντα και όροι συμμετοχής

• Πτυχίο ή ενεργή φοίτηση σε τμήματα Ψυχολογίας, Διατροφολογίας, Ιατρικής, Νοσηλευτικής, Κοινωνικής Εργασίας ή συναφών επιστημών.
• Επαρκής γνώση ελληνικής γλώσσας.
• Δεν απαιτείται προηγούμενη εξειδίκευση στη διατροφή ή ψυχική υγεία· το πρόγραμμα είναι κατάλληλο για επαγγελματίες και φοιτητές σε στάδιο εκπαίδευσης.

Σκοπός του προγράμματος

Σκοπός του προγράμματος είναι η εκπαίδευση των συμμετεχόντων στη σημασία και τον ρόλο της διατροφής και του τρόπου ζωής στην πρόληψη, επιβράδυνση εξέλιξης και θεραπευτική υποστήριξη ψυχιατρικών και νευροεκφυλιστικών νοσημάτων. Το πρόγραμμα ενσωματώνει σύγχρονα επιστημονικά δεδομένα για τον άξονα εντέρου–εγκεφάλου, τη φλεγμονή, τη νευροπλαστικότητα και τις αποδεδειγμένες διατροφικές παρεμβάσεις (Μεσογειακή/MIND δίαιτα, ω-3, πολυφαινόλες, ψυχοβιοτικά).

Εκπαιδευτικοί στόχοι

• Γνωστικές δεξιότητες: Κατανόηση της φυσιολογίας του εγκεφάλου και των μηχανισμών παθογένεσης των διαταραχών.

  Εξοικείωση με εφαρμογή διατροφικών και lifestyle στρατηγικών σε κλινικά ή συμβουλευτικά πλαίσια.

• Συμπεριφορές: Ενίσχυση διεπιστημονικής συνεργασίας, υιοθέτηση τεκμηριωμένων πρακτικών πρόληψης και θεραπευτικής υποστήριξης.

Στοιχεία επικοινωνίας

Βασιλοπούλου Αιμιλία

vassilopoulouemilia@ihu.gr

Διδάσκοντες

Δρ Αιμιλία Βασιλοπούλου
Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Διαιτολογίας & Διατροφής – Κλινική Διαιτολόγος & Ψυχολόγος
Η Δρ Βασιλοπούλου δραστηριοποιείται ερευνητικά στη διατροφή ως παράγοντα νευροπροστασίας και ρύθμισης γνωστικών λειτουργιών. Εξειδικεύεται στον ρόλο της διατροφής, του ύπνου και της συμπεριφοράς στη νευροπλαστικότητα, με εφαρμογές τόσο στη γήρανση όσο και σε ψυχικές διαταραχές.
Στο πρόγραμμα αναλαμβάνει ενότητες σχετικές με:
• Νευροπλαστικότητα, μνήμη & γνωστική ανθεκτικότητα
• MIND, Μεσογειακή δίαιτα και μικροβίωμα στην πρόληψη άνοιας
• Lifestyle παρεμβάσεις για ψυχική υγεία και ποιότητα ζωής
Δρ Δημήτρης Ευθυμίου
Ψυχίατρος – Ψυχοθεραπευτής
Με πολυετή κλινική εμπειρία στη διάγνωση και θεραπευτική υποστήριξη κατάθλιψης, άγχους και άλλων ψυχιατρικών νοσημάτων, ενσωματώνει φλεγμονώδη, νευροενδοκρινικά και μικροβιομικά μοντέλα στην κατανόηση της ψυχικής διαταραχής.
Στο πρόγραμμα αναλαμβάνει ενότητες σχετικές με:
• Φυσιολογία HPA άξονα – ρύθμιση διάθεσης
• Παθοφυσιολογία κατάθλιψης, άγχους & σχιζοφρένειας
• Διεπιστημονικά θεραπευτικά πρωτόκολλα (φαρμακοθεραπεία + διατροφή)
Δρ Αναστάσιος Παπαλαζάρου
Διαιτολόγος – Διατροφολόγος
Με κλινικό έργο στην προσαρμογή διατροφικών πρωτοκόλλων για την υποστήριξη γνωστικών και ψυχικών λειτουργιών. Εξειδικεύεται σε παρεμβάσεις με ω-3, πολυφαινόλες, προβιοτικά, καθώς και σε στρατηγικές αντιμετώπισης παρενεργειών φαρμακευτικής αγωγής.
Στο πρόγραμμα αναλαμβάνει ενότητες σχετικές με:
• Διατροφή & νευροεκφύλιση (Alzheimer, Parkinson, άνοια)
• Ψυχοβιοτικά – εντερικός μικροβιόκοσμος & εγκέφαλος
• Πρακτική εφαρμογή διατροφικών παρεμβάσεων σε ψυχιατρικούς ασθενείς

Διδακτικές ενότητες και διάρκεια αυτών

• Ενότητα Α: Νευροεκφυλιστικά Νοσήματα  
• Ενότητα Β: Ψυχιατρικές Διαταραχές  

Αναλυτική παρουσίαση διδακτικών ενοτήτων

ΜΕΡΟΣ Α: Νευροεκφυλιστικά Νοσήματα

• Φυσιολογία εγκεφάλου & νευροπλαστικότητα
• Παθοφυσιολογία Alzheimer, Parkinson, άνοιας
• Φλεγμονή, οξειδωτικό στρες, αμυλοειδείς πλάκες
• Διατροφικές στρατηγικές πρόληψης (Μεσογειακή, MIND διατροφή)
• Παρεμβάσεις υποστήριξης θεραπείας (ω-3, πολυφαινόλες, προβιοτικά)

Ενότητα Α1: Διαταραχές του Εγκεφάλου στη Μέση και Τρίτη Ηλικία  

• Περιγραφή:
  Παρουσιάζονται οι φυσιολογικές και παθολογικές αλλαγές του εγκεφάλου στη γήρανση, με έμφαση στη μείωση όγκου, στη νευροπλαστικότητα και στη νευροφλεγμονή. Εξετάζεται η διάκριση μεταξύ φυσιολογικής και παθολογικής γήρανσης, με παραδείγματα από Alzheimer και Parkinson.
• Υποενότητες:
• Βασικές έννοιες (νευροπλαστικότητα, BDNF, οξειδωτικό στρες)
• Φυσιολογικές αλλαγές στη δομή και λειτουργία του εγκεφάλου
• Επιπτώσεις σε γνωστικές και εκτελεστικές λειτουργίες
• Παθολογικές εξελίξεις: Alzheimer και Parkinson
• Ρόλος διατροφής, τρόπου ζωής και φυσικής δραστηριότητας
• Μαθησιακά αποτελέσματα:
• Αναγνώριση φυσιολογικών και παθολογικών αλλαγών στον εγκέφαλο
• Συσχέτιση γνωστικών λειτουργιών με νευροδιαβιβαστές/νευροτροφίνες
• Κατανόηση της σημασίας της διατροφής και της άσκησης στη νευροπροστασίας

Ενότητα Α2: Νευροπλαστικότητα, Μνήμη και Γνωστικές Λειτουργίες  

• Περιγραφή:
  Εξέταση των βιολογικών βάσεων της νευροπλαστικότητας και της εξέλιξης των γνωστικών λειτουργιών με την ηλικία. Ανάλυση του ρόλου της διατροφής, της φυσικής δραστηριότητας, του ύπνου και της γνωστικής πρόκλησης στην ενίσχυση της μνήμης.
• Υποενότητες:
• Νευροπλαστικότητα: ορισμοί και μηχανισμοί
• Μνήμη και γνωστικές λειτουργίες στη μέση/τρίτη ηλικία
• Διατροφή και άσκηση ως παράγοντες νευροπλαστικότητας
• Πρακτικές στρατηγικές για ενίσχυση μνήμης και μάθησης
• Μαθησιακά αποτελέσματα:
• Εξήγηση της νευροπλαστικότητας και των εφαρμογών της
• Σύνδεση τρόπου ζωής με γνωστική ανθεκτικότητα

• Εφαρμογή πρακτικών ασκήσεων ενίσχυσης μνήμης

  Ενότητα Α3: Ο Άξονας Εντέρου–Εγκεφάλου και η Φλεγμονή 

• Περιγραφή:
  Μελέτη του άξονα εντέρου–εγκεφάλου και των μηχανισμών επικοινωνίας μέσω νευρικών, ενδοκρινικών και ανοσολογικών οδών. Έμφαση στη δυσβίωση, στο «leaky gut» και στη συμβολή τους σε γνωστική εξασθένηση και διαταραχές διάθεσης.
• Υποενότητες:
• Έννοιες και μηχανισμοί επικοινωνίας εντέρου–εγκεφάλου
• Ρόλος μικροβιώματος και SCFAs
• Δυσβίωση, LPS και μικρογλοιακή ενεργοποίηση
• Επίδραση διατροφικών προτύπων (Μεσογειακή vs Δυτική δίαιτα)
• Μαθησιακά αποτελέσματα:
• Κατανόηση του ρόλου του μικροβιώματος στην ψυχική υγεία
• Εξήγηση της σχέσης φλεγμονής–γνωστικής έκπτωσης

• Διάκριση διατροφικών προτύπων και επιπτώσεών τους

  Ενότητα Α4: Παθοφυσιολογία Alzheimer, Parkinson και Άνοιας  

• Περιγραφή:
  Ανάλυση παθοφυσιολογικών μηχανισμών και βιοδεικτών στις κύριες νευροεκφυλιστικές νόσους. Εξετάζεται η συμβολή του μικροβιώματος και της διατροφής στην εξέλιξη και θεραπευτική υποστήριξη.
• Υποενότητες:
• Παθοφυσιολογία Alzheimer (αμυλοειδείς πλάκες, πρωτεΐνη tau)
• Παθοφυσιολογία Parkinson (α-συνουκλεΐνη, σωμάτια Lewy)
• Παθοφυσιολογία άνοιας (γενικές αρχές)
• Ρόλος μικροβιώματος και lifestyle παραγόντων
• Διατροφικές και θεραπευτικές παρεμβάσεις
• Μαθησιακά αποτελέσματα:
• Αναγνώριση βασικών μηχανισμών Alzheimer, Parkinson, άνοιας
• Κατανόηση βιοδεικτών και παθολογικών ευρημάτων

• Σύνδεση διατροφικών προτύπων με εξέλιξη νόσων

  Ενότητα Α5: Ο Ρόλος της Διατροφής στην Ποιότητα Ζωής  

• Περιγραφή:
  Συνολική παρουσίαση του ρόλου της διατροφής και του τρόπου ζωής στη βελτίωση της ποιότητας ζωής ασθενών. Έμφαση στην πρόληψη μέσω του άξονα εντέρου–εγκεφάλου και στην πρακτική εφαρμογή.
• Υποενότητες:
• Δυνατότητες πρώιμων παρεμβάσεων
• Πρόληψη μέσω εντερικής υγείας
• Διατροφικά και lifestyle πρωτόκολλα
• Μαθησιακά αποτελέσματα:
• Ενσωμάτωση γνώσεων σε διεπιστημονική πρακτική
• Σχεδιασμός απλών διατροφικών παρεμβάσεων σε κλινικό πλαίσιο
• Ανάπτυξη δεξιοτήτων πρόληψης και προαγωγής υγείας

Μέρος Β: Ψυχιατρικές Διαταραχές

• Φυσιολογία εγκεφάλου και HPA άξονα
• Μικροβίωμα και ρύθμιση διάθεσης
• Παθοφυσιολογία κατάθλιψης, άγχους, σχιζοφρένειας
• Διατροφικά μοτίβα με αντικαταθλιπτική δράση
• Ψυχοβιοτικά, πρεβιοτικά και μικροθρεπτικά συστατικά
• Διαχείριση παρενεργειών φαρμάκων μέσω διατροφής

Ενότητα Β1: Φυσιολογία του εγκεφάλου και νευροενδοκρινικού άξονα (HPA), σεροτονίνη & GABA – και ο ρόλος του άξονα εντέρου–εγκεφάλου στη διάθεση

• Περιγραφή: Εισαγωγή στη νευροβιολογία της διάθεσης, τους κύριους νευροδιαβιβαστές και τον άξονα HPA. Σύνδεση με τη λειτουργία του μικροβιώματος και τις επιδράσεις του στη διάθεση.
• Υποενότητες:
  1. Άξονας HPA και στρες
  2. Ρόλος σεροτονίνης και GABA
  3. Μικροβίωμα – εντερικός-εγκεφαλικός άξονας
• Μαθησιακά αποτελέσματα: Κατανόηση βασικών μηχανισμών ρύθμισης διάθεσης και της σχέσης εγκεφάλου–εντέρου.

Ενότητα Β2: Παθοφυσιολογία κατάθλιψης, άγχους και σχιζοφρένειας

• Περιγραφή: Ανάλυση βιολογικών μηχανισμών (φλεγμονή, οξειδωτικό στρες, νευροενδοκρινικές αποκλίσεις) στις ψυχιατρικές διαταραχές.
• Υποενότητες:
  1. Κατάθλιψη: HPA, νευροδιαβιβαστές, φλεγμονή
  2. Άγχος: Αμυγδαλή, κορτιζόλη, GABA
  3. Σχιζοφρένεια: Ντοπαμίνη, φλεγμονή, νευροαναπτυξιακά μοντέλα
• Μαθησιακά αποτελέσματα: Διάκριση παθοφυσιολογικών μηχανισμών ανά διαταραχή.

Ενότητα Β3: Διατροφή για πρόληψη ψυχιατρικών νοσημάτων

• Περιγραφή: Παρουσίαση προστατευτικών διατροφικών προτύπων (Μεσογειακή, MIND, φυτικές ίνες, πολυφαινόλες, ψυχοβιοτικά).
• Υποενότητες:
  1. Μεσογειακή και MIND δίαιτα
  2. Πολυφαινόλες και αντιοξειδωτικά
  3. Ψυχοβιοτικά και προβιοτικά
• Μαθησιακά αποτελέσματα: Ικανότητα αναγνώρισης διατροφικών προτύπων που μειώνουν τον κίνδυνο ψυχικών διαταραχών.

Ενότητα Β4: Διατροφικές παρεμβάσεις για υποστήριξη θεραπείας

• Περιγραφή: Επισκόπηση συμπληρωμάτων και στρατηγικών που ενισχύουν την ψυχοθεραπεία/φαρμακοθεραπεία, καθώς και τρόποι διαχείρισης ανεπιθύμητων ενεργειών φαρμάκων.
• Υποενότητες:
  1. Ω-3 λιπαρά, βιταμίνες Β, βιταμίνη D, Mg, Zn, SAMe, NAC
  2. Διαχείριση αύξησης βάρους από αντιψυχωσικά (AIWG)
  3. Αντιμετώπιση ΓΕ συμπτωμάτων από SSRIs/SNRIs
• Μαθησιακά αποτελέσματα: Ανάπτυξη δεξιοτήτων για προτάσεις τεκμηριωμένων συμπληρωμάτων και παρεμβάσεων στην κλινική πράξη.

Ενότητα Β5: Διατροφική Ψυχολογία και διεπιστημονική προσέγγιση

• Περιγραφή: Ενοποίηση γνώσεων από διατροφή, ψυχολογία και ιατρική. Ανάλυση της έννοιας του «δεύτερου εγκεφάλου» και της ψυχοδιατροφικής παρέμβασης.
• Υποενότητες:
  1. Ολιστική ψυχοδιατροφική θεώρηση
  2. Ο ρόλος του μικροβιώματος ως ρυθμιστή διάθεσης
  3. Διεπιστημονικά πρωτόκολλα συνεργασίας
• Μαθησιακά αποτελέσματα: Κατανόηση της σημασίας της διεπιστημονικής συνεργασίας και ανάπτυξη ψυχοδιατροφικής οπτικής.